موی سفید چیزی نیست که ازش خجالت بکشی. در واقع، طبق یه تحقیق جدید که دانشمندا تو ژاپن انجام دادن، داشتن موی سفید میتونه نشونه خوبی باشه که بدن داره به طور طبیعی از خودش در برابر سرطان محافظت میکنه.
یه سری آزمایش روی موشها نشون میده که ما طوری تکامل پیدا کردیم تا سلولهایی که در خطر تولید تومور هستن رو رها کنیم، حتی اگه به قیمت از دست دادن یه کم رنگ باشه (یعنی موها سفید شن).
سلولهای ما دائماً مورد هجوم “آسیبهای ژنتیکی” (یا همون صدمات DNA) قرار میگیرن که به خاطر عوامل محیطی مختلف به وجود میان. سلولهای پوست بیشتر از همه این ضربهها رو تحمل میکنن، چون وظیفهشون اینه که از اندامهای داخلی ما در برابر دنیای بیرون محافظت کنن.
آسیب DNA میتونه باعث پیری سلولها و همینطور رشد سرطان بشه، هرچند که هنوز جزئیات کامل اینکه کدوم عوامل ژنتیکی، سیگنالها و مکانیسمهای سلولی تو پیری فیزیکی نقش دارن، مشخص نیست.
تمرکز روی ملانوما
این تحقیق جدید تمرکزش روی ملانوماست؛ یه نوع سرطان که عمدتاً تو پوست پیدا میشه و از ملانوسیتها شروع میشه. ملانوسیتها همون سلولهای خاصی هستن که ملانین تولید میکنن (ملانین رنگدانهایه که مسئول رنگ پوست و مو هست).
خود ملانوسیتها از سلولهای بنیادی (به اسم McSCs) که داخل فولیکولهای موی پستانداران قرار دارن، به وجود میان و از طریق بازسازی منظم، رنگ پوست و مو رو حفظ میکنن.
دانشمندا با استفاده از موشها، ژنهای بافت رو بررسی کردن تا بفهمن سرنوشت McSCهایی که آسیبهای مختلف DNA بهشون وارد شده، چی میشه.
مکانیزم دفاعی بدن: سفید شدن مو
تو حالتی که آسیب “شکستگی دو رشتهای” (یعنی هر دو رشته مارپیچ DNA پاره میشن) اتفاق میافته، دانشمندان متوجه یه واکنش خاص شدن:
McSCs به طور غیرقابل برگشت تمایز پیدا کردن و ناپدید شدن، که نتیجهاش سفید شدن موی موش بود.
به این فرآیند “تمایز همراه با پیری” (seno-differentiation) میگن و این کار وابسته به فعال شدن یه مسیر پیامرسان خاصی هست که به تنظیم چرخه سلولی کمک میکنه.
وقتی دفاع کار نمیکنه
از طرف دیگه، بعضی عوامل سرطانزا (Carcinogens) واکنش کاملاً متفاوتی رو تحریک کردن. محققان پوست موشها رو در معرض اشعه فرابنفش B (UVB) و مادهای سرطانزا به نام DMBA قرار دادن.
این تحقیق نشون داد که وقتی سلولها در معرض این عوامل سرطانزا قرار گرفتن، McSCs فرآیند تمایز (که بعد از شکستگی دو رشتهای اتفاق افتاد) رو دور زدن، حتی اگه DNAشون آسیب دیده بود.
با اینکه مقاومت و انعطافپذیری سلولها خوبه، ولی یه جاهایی هم باید بدونن که کی باید تسلیم بشن. برای McSCs، کنار کشیدن در پاسخ به آسیب DNA، ارزش از دست دادن رنگ مو رو داره، اگه به معنی کاهش خطر سرطان پوست باشه.
محققان گزارش دادن که وقتی این سلولهای بنیادی در معرض UVB یا DMBA قرار گرفتن، توانایی بازسازی خودشون رو حفظ کردن و به شبیهسازی خودشون ادامه دادن. این اتفاق توسط یک سیتوکین به اسم “فاکتور سلول بنیادی” (SCF) حمایت میشه. SCF در محیط اطراف سلولهای بنیادی ترشح میشه و جلوی فرآیند “سنو-تمایز” رو میگیره. این باعث میشه که McSCهای آسیبدیده به کار خودشون ادامه بدن و به جای مهار آسیب DNA، خطر رشد تومور رو بالا ببرن.
امی نیشیمورا، زیستشناس دانشگاه توکیو و نویسنده اصلی تحقیق، میگه: “این یافتهها نشون میدن که یک جمعیت سلول بنیادی میتونه سرنوشتهای متضادی (از بین رفتن یا تکثیر) رو دنبال کنه، بسته به اینکه نوع استرس و سیگنالهای محیطی اطرافش چی باشن.”
او اضافه میکنه: “این یافتهها، سفید شدن مو و ملانوما رو دیگه به عنوان دو اتفاق بیربط نمیبینه، بلکه اونا رو دو نتیجه متفاوت از پاسخهای استرس سلول بنیادی میدونه.”
محققان تأکید میکنن که این به این معنی نیست که خود موی سفید مستقیماً در برابر سرطان دفاع میکنه. سفید شدن مو نتیجه همون “سنو-تمایز” هست، مسیری حفاظتی که به بدن کمک میکنه با حذف سلولهای بالقوه خطرناک، به استرسهای ژنتیکی واکنش نشون بده.
اما وقتی این فرآیند انجام نشه، زنده موندن و زیاد شدن McSCهای آسیبدیده میتونه به نفع ملانوما باشه.
برای روشن شدن کامل این مکانیسمها و بررسی اینکه همین اتفاقات تو انسانها چطوری رخ میده، قطعاً تحقیقات بیشتری لازمه؛ اما این خودش یه گام بزرگ تو این زمینه هست.
نویسندگان میگن که این بینش در مورد مدارهای مولکولی که سرنوشتهای مختلف McSCها رو کنترل میکنه، مدلی رو ارائه میده که میتونه جزئیات کلیدی رابطه بین پیری بافت و سرطان رو توضیح بده.
